Objectconstantie en de magie van aanwezig zijn

Als ouders willen we niets liever dan dat onze kinderen zich veilig, geliefd en geborgen voelen. Maar wat als je kind ’s nachts huilend wakker wordt? Of angstig wordt zodra je even uit de kamer bent?

Het kan soms voelen alsof je kind je steeds opnieuw nodig heeft. Zodra je erbij bent, wordt je kind rustig. Ga je weer weg, dan begint het huilen opnieuw.

Misschien vraag je je af: Waarom heeft mijn kind mij zo hard nodig? Heb ik al niet vaak genoeg laten zien dat ik er ben?

Het begrip objectconstantie kan helpen om hier met andere ogen naar te kijken.

Wat is objectconstantie?

Objectconstantie gaat over het vermogen om een innerlijk beeld van iemand of iets vast te houden, ook wanneer die persoon of datgene niet direct aanwezig is.

Bij jonge kinderen is dit vermogen nog volop in ontwikkeling. Een jong kind kan steeds beter begrijpen dat jij er nog bent wanneer je uit beeld bent, maar het lukt nog niet altijd om dat gevoel van veiligheid en verbondenheid zelfstandig vast te houden wanneer de spanning oploopt.

Wanneer een kind rustig is, kan het bijvoorbeeld prima weten dat papa of mama beneden is.

Maar wanneer het 's nachts wakker wordt en bang is, kan datzelfde besef ineens veel moeilijker bereikbaar zijn.

De angst en spanning kunnen op dat moment veel sterker aanwezig zijn dan het geruststellende idee dat jij er nog steeds bent.

Wanneer ontwikkelt een kind dit vermogen?

Er is geen vaste leeftijd waarop een kind ineens objectconstantie ontwikkelt. Het is een geleidelijk proces dat samenhangt met de ontwikkeling van het kind, temperament, ervaringen en de relatie met de ouder.

In de eerste jaren leert een kind steeds beter dat een ouder blijft bestaan, ook wanneer die even niet zichtbaar is. Ook leert het kind steeds meer om de ervaring van veiligheid en verbinding mee te nemen wanneer de ouder niet direct aanwezig is.

Dat betekent niet dat een kind op een bepaalde leeftijd ineens volledig zelfstandig kan omgaan met spanning of afscheid.

Ook oudere kinderen kunnen op momenten van stress, vermoeidheid of onzekerheid opnieuw sterk behoefte hebben aan de nabijheid van een ouder.

Waarom kan jouw aanwezigheid zo belangrijk zijn?

Het brein en het zenuwstelsel van een jong kind zijn nog volop in ontwikkeling. Een kind heeft daarom niet alleen tijd nodig om zelf te leren reguleren, maar ook een volwassene die helpt om spanning te dragen en weer tot rust te komen.

Dit noemen we co-regulatie.

Wanneer je kind angstig is, kan jouw stem, aanraking, nabijheid of rustige aanwezigheid helpen om het zenuwstelsel weer tot rust te brengen.

Dat betekent niet dat je ieder ongemak direct moet wegnemen. Wel dat je kunt kijken naar wat je kind op dat moment nodig heeft.

Soms is dat nabijheid.

Soms is dat een knuffel.

Soms een paar rustige woorden.

En soms juist ruimte om iets zelf te proberen, terwijl jij beschikbaar blijft.

Het is niet altijd manipulatie

Wanneer een kind steeds begint te huilen zodra jij wegloopt, kan het gemakkelijk voelen alsof je kind je probeert vast te houden of te manipuleren.

Maar een kind dat overstuur raakt wanneer jij weggaat, kan ook simpelweg laten zien dat jouw aanwezigheid op dat moment belangrijk is voor zijn gevoel van veiligheid.

Het gedrag vertelt je in ieder geval dat er iets gebeurt.

In plaats van alleen te kijken naar:

‘Hoe krijg ik mijn kind zover dat het alleen blijft?’

kun je ook vragen:

‘Wat maakt dat mijn kind mij op dit moment zo nodig heeft?’

Misschien is je kind moe. Misschien speelt er spanning. Misschien is er iets veranderd. Misschien is het temperament van je kind gevoelig voor afscheid of onzekerheid.

Er hoeft niet altijd één duidelijke oorzaak te zijn.

Aanwezig zijn betekent niet alles overnemen

Je kind veiligheid bieden betekent ook niet dat je altijd alles voor je kind moet oplossen.

Juist vanuit een veilige basis kan een kind steeds meer zelf gaan ontdekken.

Je kunt dichtbij zijn én tegelijkertijd ruimte geven.

Je kunt zeggen:

‘Ik weet dat je het spannend vindt. Ik ben hier. Zullen we samen kijken wat je helpt?’

Op die manier hoeft je kind niet meteen alleen te kunnen. Het mag stap voor stap ervaren: ik ben veilig, ik word geholpen en uiteindelijk kan ik dit steeds meer zelf.

De magie van aanwezig zijn

Aanwezig zijn is meer dan alleen in dezelfde ruimte zijn.

Het gaat ook over werkelijk beschikbaar zijn. Je kind voelen, luisteren, vertragen en proberen te begrijpen wat er op dat moment nodig is.

Daarmee bouw je samen aan een basis van vertrouwen en veiligheid.

En misschien is dat wel één van de mooiste dingen die je je kind kunt meegeven:

Je hoeft het niet allemaal alleen te kunnen. Ik ben er. En vanuit die veiligheid mag jij steeds meer zelf ontdekken.

In mijn werk kijk ik daarom niet alleen naar het gedrag van een kind, maar naar het geheel. Naar de ontwikkeling van je kind, jullie relatie, jouw eigen reactie, de omgeving en wat er op dat moment speelt.

Niet om je kind afhankelijk te houden, maar om te begrijpen wat er nodig is om stap voor stap meer vertrouwen en zelfstandigheid te ontwikkelen.

Kun je hier hulp bij gebruiken? In mijn gezins- en kindercoaching kijken we samen naar wat er werkelijk speelt en wat jij en je kind nodig hebben.

Een gratis kennismaking is altijd vrijblijvend.

Warme groet,

Marijn